AŞILANMA NEDEN GEREKLİDİR VE HAYATIMIZDA NELER DEĞİŞECEK?

Aşı, modern dünyadaki en büyük tıbbi buluşlardan biridir. Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) verilerine göre aşılar sayesinde her yıl 20’den fazla ölümcül hastalığın 2-3 milyon kişiyi öldürmesinin engellediği belirtilmiştir. Aşılar sayesinde 20. yüzyılın ikinci yarısında insan sağlığını tehdit eden çok sayıda hastalıkta eliminasyon noktasına gelindi.  Çiçek hastalığı insanların aşı yoluyla önlemeye çalıştığı ilk hastalıktır. Çocuk felci eradike edilmek üzeredir. Difteri, tetanoz, kızamık, kabakulak, kızamıkçık, konjenital kızamıkçık sendromu, yeni doğan tetanozu, H. influenzae B, hepatit B çok yüksek oranda azalmıştır. Boğmaca, hepatit A, suçiçeği, rotavirus, influenza, pnömokok infeksiyonları azalmaktadır.

Aşılama (bağışıklama) temelde, dışarıdan, belirli koşullar altında verilen bir maddeye karşı kişinin “bağışıklık yanıtı” ve bunun sonucunda “bağışıklık hafızası (bellek)” geliştirmesi sürecidir. Burada yapılan, hastalığa neden olan mikroorganizmanın bağışıklık sistemini uyaracak kısım(lar)ının (immünojen) belirlenerek kontrollü bir şekilde insan vücuduna verilmesi, böylelikle bağışıklık sisteminin bu mikroorganizmayı sonraki karşılaşmada tanımasını sağlamaktır.

Hastalığa yakalanmadan mikroorganizmayı tanıyan ve nasıl ortadan kaldıracağını öğrenen vücut, canlı mikroorganizmayla karşılaştığında hızlı bir şekilde yok eder ve hastalık oluşmasına izin vermez. Buna bağışıklık yanıtı denir. Aşı sayesinde vücut, hastalığı geçirmenin getireceği ölüm gibi risklerle karşılaşmaksızın o hastalıkla nasıl mücadele edeceğini öğrenmiş olur.

Pek çok hastalıkta aşının oluşturduğu bağışıklık yanıtı ömür boyu devam ederken, bazı hastalıklarda azalan bağışıklık yanıtını artırabilmek için vücuda belli aralıklarla immünojen verilmesi (aşının rapel dozları) gerekir. Grip gibi bazı hastalıklarda ise hastalığa neden olan mikroorganizmanın zaman içerisinde yapısını değiştirmesi nedeniyle aşının tekrar tekrar yapılması gerekir. Covid 19 için de mutasyonlar söz konusu olup şuan da ki bilgilerle mutasyonların aşıların etkinliğini azaltmadığı yetkililerce söylendi.

Aşılanma bir hak ve sorumluluktur. Güçlü bir bağışıklama sistemi, iyi fonksiyon gören sağlık sisteminin en önemli bir parçasıdır.  Aşılar sağlık sisteminde önceliklidir. Bir salgını bitirmek için aşı tek başına yeterli olmasa da kesinlikle gereklidir. Sürü bağışıklığına ulaşmak için tek kanıtlanmış yol aşıdır. Çünkü bir salgının kontrol altına alınabilmesi için o toplumun yüzde 60’ının hastalığı geçirerek bağışık hale gelmesi gereklidir (sürü bağışıklığı) . Bu teorik olarak mümkün ancak pratikte mümkün değildir; tarihte de hiçbir salgında görülmemiştir. Bu nedenle sürü bağışıklığının aşı ile sağlanması gerekir. Sürü bağışıklığında pozitif kişi, çok sayıda bağışıklığa sahip olmayan kişiyle temas edemez, yani yeni bir beden bulamayan virüs zamanla ölür. Dolayısıyla aşı bireyi, yaygın aşılama hem bireyi hem toplumu korur.

Ancak aşılar konusunda unutulmaması gereken bir konu aşıların bütün teknolojik gelişmelere rağmen uygulandığı kişilerin %100’ünü hastalıktan koruyamayacağıdır. Aşılanan kişileri riske atmamak amacıyla aşının içine ölü veya zayıflatılmış mikroorganizma konulduğundan ve kişinin bağışıklık sistemi ile ilgili bazı nedenlerden dolayı hiçbir aşı %100 etkili değildir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) koronavirüs ya da resmi adıyla Sars-Cov-2’ya karşı üretilecek aşılara onay vermek için etkililik oranlarının en az yüzde 50 olması gerektiğine karar verdi. CoronaVac bu oranın çok az üzerine çıkarak onayı aldı. Fakat aşının Türkiye ve Endonezya’daki deneylerinde sonuçlar daha farklı çıktı. Türkiye’de Aralık ayında yapılan denemelerin geçici ilk sonuçlarında aşının yüzde 91.25 etkili olduğu açıklandı. Endonezya’da yapılan denemelerde etkililik oranının yüzde 65,3 çıktığı açıklandı. Brezilyalı araştırmacılar bu rakamı %50 olarak açıkladılar ancak CoronaVac’ın tedavi gerektiren ama ağır olmayan Covid vakalarını önleme oranının yüzde 78, en ağır vakalarda ise yüzde 100 önleme özelliği gösterdiğini belirttiler.

Aşı yaptıranlar maske takmaya devam edecek mi?

2021 Nisan’a kadar tüm dünyada 300 milyon doz aşının yapılması bekleniyor. Aşılamada ön saflarda corona ile mücadele eden sağlık çalışanlarına ve hastalığı ağır geçirme ihtimali yüksek olanlara öncelik verilecek. Böylece ölüm oranları ve hastanelerdeki yoğunluk azalacak. Ancak maske takmaktan veya mesafe koymaktan vazgeçildiği takdirde virüs gençler arasında dolaşmaya devam edeceği belirtiliyor. Bu şekilde maske ve sosyal mesafeyi koruyarak aşı olup aşıyla korunmayanların ve aşı olmayanların, yüksek riskli kişilerle temasını önlemeye devam etmek gerekiyor. Yani maske / mesafe/ el hijyenine dikkat etmeye devam edilecek.

Normale dönüş için bir tarih verilebilir mi?

ABD Ulusal Alerji ve Enfeksiyon Hastalıkları Enstitüsü Başkanı Dr. Anthony Fauci, “Başarılı bir aşıyla, toplum sağlığı önlemlerini bir şekilde devam ettirerek, 2021’nin 3’üncü ve 4’üncü çeyreklerinde normalleşmeye benzer bir durum görebiliriz” derken corona aşısını üreten BionTech’in CEO’su Uğur Şahin, “gelecek kışın” daha normal olacağını belirtiyor.

Covid-19 geçirdim, yine de aşı yaptırmalı mıyım?

T.C. Sağlık Bakanlığı Covid-19 aşı bilgilendirme platformunda yayınlanan bilgiye göre hastalığı geçirmiş kişiler de bağışıklığın bir süre daha devam edeceği belirtildi. Koruyuculuk süresi için kesin bir süre verilemezken ilk 6 ay boyunca aşı uygulanmayacağı açıklandı.

Asemptomatik olarak geçermiş olabilme ihtimaline karşı aşı öncesi antikor baktırmalı mıyım?

Aşı öncesi antikor testi yapılması önerilmiyor. Buna rağmen geçirmiş olsanız da aşıyı yaptırmanız da bir sakınca olmadığı belirtiliyor.

Türkiye ‘de Coronavac aşılamasından sonra görülen yan etkiler neler?

27 Ocak 2021 tarihi itibarıyla aşı haritası erişime açıldı. Aşı takip ekranından paylaşılan anlık verilere göre,  toplam 2.282.135 kişi aşılandı. Bildirilen yan etkiler en çok aşı yapılan yerde kızarma, ağrı, rahatsızlık hissi, aşıdan sonra biraz halsizlik hissi ve baş ağrısı bildirilmiş. Ciddi sayılabilecek bir yan etkiden bahsedilmedi.

                                                                            Uz. Dr. Rezan Harman Günerkan

Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı / Tez Medikal İş Yeri Hekimi

Yazılıma Giriş
X